 |
  |
| OB-vernieuwing |  |
|
Position paper bibliotheken 1. De bibliotheek in Nederland De huidige situatie In Nederland zijn 512 lokaal opererende bibliotheekorganisaties actief, waarmee een dekking van 90% van de Nederlandse gemeenten gerealiseerd wordt. Alle gemeenten met meer dan 40.000 inwoners hebben een eigen bibliotheekorganisatie; bij gemeenten met een inwonertal van 10.000 tot 40.000 is dit gemiddeld bij 95% het geval en bij gemeenten met minder dan 10.000 inwoners bij 79%. De 48 gemeenten die geen eigen bibliotheekorganisatie hebben, hebben zich aangesloten bij een bibliotheek in een nabij gelegen stad of maken gebruik van een bibliobus. De bibliobussen bezoeken kleine woonkernen die ver verwijderd liggen van een vaste bibliotheekvestiging. De bibliotheekorganisaties hebben samen 1142 vestigingen onder hun hoede. Deze vestigingen vormen de frontoffices van de bibliotheekbranche. Deze vestigingen hebben gemiddeld een bereik van 11.000 personen per vestiging. In gemeenten met een inwonertal van 50.000 of minder is dit gemiddeld wat lager (9.200 personen) en in steden met een inwonertal van 100.000 of hoger gemiddeld wat hoger (16.800). De gemiddelde omvang van het werkgebied van een bibliotheekorganisatie ligt op 34.500 inwoners Financile situatie bibliotheken De gezamenlijke inkomsten van de lokale bibliotheekorganisaties bedroeg in 1999 381miljoen euro. Van dit bedrag was 299 miljoen afkomstig van subsidies, 65 miljoen van inkomsten van gebruikers en 19 miljoen van overige inkomsten. Per inwoner van een gemeente zijn de inkomsten van de bibliotheken gemiddeld ongeveer 20 euro. Bibliotheken met minder dan 50.000 inwoners ontvangen gemiddeld 2,27 euro minder; bibliotheken met meer dan 100.000 inwoners gemiddeld 1,8 euro meer. Aan de uitgavenkant wordt ongeveer een 20% besteed aan huisvesting, 14% aan aanschaf van media en 50% aan personele kosten; het resterende deel zijn overige kosten. Binnen de bibliotheekwereld werken nog veel vrijwilligers. Samen zijn zij goed voor 400 full time arbeidsplaatsen oftewel 6% van het totaal aantal arbeidsplaatsen. Bibliotheken van gemeenten met minder dan 50.000 inwoners maken meer gebruik van vrijwilligers (13%) dan gemeenten met meer dan 100.000 inwoners (5%). Veel bibliotheken bieden jongeren tot 16 of tot 18 jaar een gratis abonnement aan. Binding aan de bibliotheek De helft van de Nederlandse bevolking vanaf 13 jaar bezoekt de bibliotheek voor allerlei doeleinden (bijvoorbeeld voor het lezen van kranten en tijdschriften, studeren, elkaar ontmoeten, voor foldermateriaal, het maken van werkstukken, een tentoonstelling bekijken, deelnemen aan activiteiten, materialen lenen om mee naar huis te nemen enzovoort, enzovoort). 13,2% bezoekt de bibliotheek 1x per maand, 10,2% eens in de twee weken en 4,7% komt vaker dan 1x per week.(Bron: SUMMO, 2001). Ongeveer 30% is lid. Cijfers over het gebruik/bezoek van kinderen onder 13 jaar ontbreken, maar ook kinderen maken (al of niet in het gezelschap van hun ouders of verzorgers) op grote schaal gebruik van de bibliotheek. De leden lenen gemiddeld per jaar 31,9 boeken per jaar; leden in kleinere gemeenten lenen gemiddeld 39 boeken per jaar. Er zijn meer jongeren met een bibliotheekpas dan volwassenen ( 75% versus 18%). Bibliotheken in kleine steden hebben meer jeugdleden dan de bibliotheken in grote steden. Dit kan gedeeltelijk verklaard worden door het feit dat in veel bibliotheken het jeugdlidmaatschap (meestal tot 16 jaar) gratis is. Bij de benadering van specifieke doelgroepen staat de basisschool voorop (vrijwel alle bibliotheken verzorgen van instructies voor basisschoolleerlingen en ruim 55% van de bibliotheken stelt collecties voor scholen samen). Ook besteedt de bibliotheek gerichte aandacht aan ouderen, allochtonen en mensen met een handicap. Jaarlijks beantwoorden de bibliotheken ruim 16,7 miljoen informatieve vragen. Elke bibliotheek heeft zijn eigen activiteitenprogramma waar veel van hun leden/bezoekers aan deelnemen. Huidige rol van de gemeenten Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de instandhouding van de locale bibliotheekorganisatie. Zij dragen voor een belangrijk deel zorg voor de bekostiging ervan. De hiervoor benodigde budgetten komen van de landelijke overheid, via het gemeentefonds. Gemeenten zijn autonoom in de keuze voor de omvang van de bekostiging. Daardoor zijn er tussen gemeenten grote verschillen in het subsidiebedrag per inwoner. Deze verschillen in subsidiebedrag vindt weer zijn weerslag in het serviceniveau van de bibliotheek naar de bevolking toe. 2. De situatie van de bibliotheek in (..) (lokale situatie) Nog in te vullen door lokale bibliotheek 3. Bibliotheekvernieuwing Bibliotheken zijn belangrijke, onmisbare, instellingen binnen de Nederlandse culturele en educatieve infrastructuur. Zij bieden toegang tot kennis en informatie, dragen bij aan democratische vorming, onderwijsvernieuwing en cultuurparticipatie en functioneren daarnaast als ontmoetingscentrum in wijk, dorp of stad. Door snelle informatisering van de maatschappij, verandert echter ook de rol van de bibliotheek. Bibliotheken zijn nu al geruime tijd in het kader van de bibliotheekvernieuwing bezig de kwaliteit van hun dienstverlening te verhogen om daarmee de publieke informatievoorziening te waarborgen en invulling te geven aan een bredere inzet van de bibliotheek. Deze vernieuwing vraagt echter om voortdurende bijscholing van het personeel, een andere organisatievorm en een grootschalige inzet en integratie van ICT. Deze bibliotheekvernieuwing kan daarom alleen slagen, als de bibliotheken hiervoor ook voldoende gefaciliteerd worden. De adviezen van de commissie Meijer onderschrijven het belang van deze bibliotheekvernieuwing: Het convenant dat naar aanleiding hiervan is afgesloten door ministerie, IPO en VNG geeft aan dat deze plannen zowel door de bibliotheken als door de overheid gedragen worden. De belangrijkste kenmerken van deze vernieuwing zijn: Verdere informatie over de vernieuwing vindt u in de samenvatting van het rapport Meijer. 4. Gemeenten en de bibliotheekvernieuwing Voor de gemeenten wordt bij de bibliotheekvernieuwing een nog actievere rol bij de vormgeving van het bibliotheekwerk binnen de gemeente verwacht. In overleg met de lokale bibliotheekorganisatie wordt de kwaliteit en de omvang van het aanbod dat de lokale bibliotheek moet gaan leveren bepaald en de gemeente sluit hierover een contract met de lokale bibliotheek zelf af. Zij bepaalt ook in hoeverre de bibliotheek betrokken wordt bij het vormgeven van de culturele, educatieve en maatschappelijke beleid binnen de gemeente. Concreet wordt van de gemeentelijke overheid na de vernieuwing het volgende verwacht: De gemeente kan van haar kant van de vernieuwde bibliotheek een professioneel kwalitatief hoogwaardige organisatie verwachten met een gestandaardiseerde dienstverlening voor een optimale prijs/waarde verhouding. Daarnaast kan de expertise en het netwerk van bibliotheken gebruikt worden voor tal van andere beleidsterreinen binnen de gemeente. 5. Kansen voor gemeenten Deze vernieuwing biedt gemeenten een groot aantal kansen, t.w.: 6. Waarom is investeren in deze bibliotheekvernieuwing verstandig en noodzakelijk 7. Financiering van de vernieuwing De directe kosten voor deze vernieuwingsoperatie zijn landelijk 202 miljoen euro oftewel 12,21 per inwoner van de gemeente. Daarnaast stijgen de structurele kosten van het bibliotheek in de komende acht jaar van 26,42 naar 33,44. Dit betekent gemiddeld bij een gelijkblijvend subsidiepercentage van 80%, een stijging van 6,60 subsidie per inwoner van de gemeente naar 26,75 per inwoner. Noch in het advies van de commissie Meijer noch in het eerder genoemde convenant is aangegeven voor wiens rekening deze extra kosten moeten gaan komen. Het lijkt echter niet logisch dat deze extra kosten volledig voor rekening gaan komen van de gemeenten. Ook van het rijk mag verwacht worden dat zij in deze een behoorlijke bijdrage levert. De Vereniging NBLC zal dit natuurlijk bij de landelijke overheid aankaarten. Het lijkt daarnaast zinvol dat ook locale bestuurders via hun eigen landelijke partij een beroep doen op de landelijke overheid. Een hoger subsidiebedrag is natuurlijk gekoppeld aan een hoger serviceniveau. Aangezien deze extra subsidie wordt gebruikt om de kwaliteit van de dienstverlening van de bibliotheek te verhogen, kunnen uiteindelijk meer mensen gebruik kunnen maken van een nog betere bibliotheek. Dit zal zich voor de gemeente in opbrengsten: in een beter imago van gemeente en van door gemeente gesubsidieerde instellingen en in een beter aanbod aan gemeentelijke voorzieningen, waarin de bibliotheek een belangrijke rol speelt. |
Position paper bibliotheken voor gemeenten.doc |